قرمزی، خارش، سوزش، پوستهریزی و التهابهای پوستی گروه قابل توجهی از مراجعان که مشکل ناشی از یک بیماری خودایمنی، عفونت و عوامل محیطی نبوده و از محصولاتی ناشی میشوند که با هدف مراقبت و زیبایی پوست خریداری شدهاند. درماتیت تماسی آلرژیک (Allergic Contact Dermatitis) ناشی از تماس و مصرف فرآوردههای آرایشی و بهداشتی به چالش مهم درماتولوژی تبدیل شده و با افزایش تنوع محصولات، پیچیدهتر شدن فرمولاسیونها و تغییر الگوی مصرف، بار بیماری نیز رو به افزایش گذاشته است. بررسیهای علمی هم گواه آنست که آلرژی تماسی نزدیک به یکپنجم جمعیت را درگیر نموده و محصولات آرایشی و مراقبت شخصی هم قابل توجهی در روند مذکور دارند.
دکتر وحید نوبهار، عضو رسمی انجمن متخصصان پوست DSGNY
درماتیت ناشی از محصولات آرایشی رو به افزایش است
عامل دیگر تغییر نگرش بازار به ترکیبات شیمیایی است. طی سالها تبلیغات تجاری، پارابن را به نماد خطر تبدیل کرده بود در حالی که شواهد علمی تبیین نموده که پارابنها در مقایسه با بسیاری از نگهدارندههای جایگزین، توان آلرژیزایی پایینتری دارند. حذف گسترده خانواده پارابن، تولیدکنندگان را به استفاده از نگهدارندههای دیگری مانند ایزوتیازولینونها (Isothiazolinones) سوق داد که در مقاطعی موجب همهگیری جهانی آلرژی تماسی شده و محدودیتهای قانونی گستردهای را در اروپا به دنبال داشتند. تجربه مذکور مبیّن آنست که تصمیمهای بازاریابی همیشه با واقعیتهای علمی همسو نبوده و جایگزینی یک ماده عنداللزوم به معنای افزایش ایمنی محصول نخواهدبود. از سوی دیگر مواد معطر، گروه دیگری از متهمان همیشگی هستند. عطرها هنوز هم شایعترین علت آلرژی ناشی از محصولات آرایشی محسوب میشوند. دشواری کار آنجاست که یک رایحه ممکن است از دهها ترکیب شیمیایی تشکیل شده و مصرفکننده نیز از وجود آنها آگاه نباشد. حتی عبارت بدون بو همیشه به معنای نبود مواد معطر نیست چرا که گاهی ترکیبات معطر برای پوشاندن بوی سایر مواد اولیه به فرمول افزوده میشوند. هیدروپراکسیدهای لینالول و لیمونن که در اثر اکسیداسیون اسانسهای گیاهی ایجاد میشوند، اکنون در شمار حساسیتزاهای شناختهشده قرار گرفته و در آزمون پوستی بسیاری از بیماران نتیجه مثبت ایجاد میکنند.
نکته عمیق تر اینست که موج گرایش به فرآوردههای موسوم به طبیعی، گیاهی یا کلین بیوتی نیز همیشه به کاهش آلرژی منجر نشده است. روغنهای گیاهی، عصارههای گیاهان، برهموم زنبور عسل (Propolis) و اسانسهای طبیعی با وجود منشأ طبیعی، میتوانند حساسیتزایی قابل توجهی داشته باشند. آلرژنهای تازهای هم در سالهای گذشته در ضدآفتابها، محصولات روشنکننده پوست و فرآوردههای گیاهی شناسایی شدهاند. طبیعت، مترادف بیخطر بودن نیست همانگونه که مصنوعی بودن نیز به معنای خطر بیشتر نیست. آنچه امروز بیشتر به چشم می آید اینست که شبکههای اجتماعی هم سهم انکارناپذیر در روند فوق الذکر دارند. تا چند سال قبل مسابقه آشکار برای لبهای بسیار حجیم، گونههای برجسته و خطوط فک اغراقآمیز دیده میشد. امروز در بسیاری از مراکز معتبر پوست و زیبایی جهان، سلیقه بیماران به سمت حفظ تناسبات طبیعی، کیفیت بهتر پوست، درخشندگی کنترلشده و جوانی نامحسوس تغییر کرده است. تغییر ذائقه پوست را میتوان در مراقبت پوستی نیز مشاهده کرد. جای روتینهای ساده را برنامههایی با دهها محصول گرفته که مصرفکننده بدون شناخت کافی از ترکیبات آنها، همزمان روی پوست خود استفاده میکند. آنچه بیش از هر چیز افزایش یافته، تعداد تماس پوست با مواد شیمیایی است و عنداللزوم کیفیت مراقبت از پوست نیست.
باید گفت تشخیص بیماران دچار درماتیت آرایشی نیز ساده نیست. در بسیاری از موارد، ماهها با عنوان اگزما، پوست حساس یا آکنه درمان میشوند در حالی که عامل اصلی یکی از اجزای موجود در لوازم آرایشی است. آزمون پوستی (Patch Test) همچنان روش معتبر شناسایی آلرژن مسوول بیماری به شمار میرود ،معهذا مجموعههای استاندارد آزمون نیز همه مواد حساسیتزا را پوشش نمیدهند چرا که صنعت آرایشی هر سال ترکیبات تازهای وارد بازار میکند. فلذا امروزه استفاده از پنلهای اختصاصی مواد آرایشی و آزمون کاربرد مکرر باز (Repeated Open Application Test) اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
لکن مسالهای که کمتر مورد توجه قرار گرفته، آسیب تدریجی سد محافظ پوست است. استفاده مکرر از اسیدهای لایهبردار، رتینوئیدها، شویندههای قوی و لایهبرداری مکانیکی، نفوذپذیری پوست را افزایش میدهد. هر مقدار که سد طبیعی ضعیفتر شود، ورود آلرژنها نیز آسانتر خواهد بود. لذا بخشی از افزایش شیوع درماتیت تماسی در نتیجه تغییر رفتار مصرفکنندگان بوده و فقط به تغییر فرمولاسیون محصولات مرتبط نیست.
باید گفت صنعت آرایشی نیز ناگزیر از بازنگری است طوری که اگر رقابت برای افزودن ترکیبات بیشتر، رایحههای پیچیدهتر و ادعاهای تبلیغاتی جذابتر با ارزیابی دقیق ایمنی همراه نباشد، هزینه آن را پوست مصرفکننده پرداخت خواهد کرد. همزمان سازمان هاب نظارتی نیز باید ارزیابی مستمر آلرژنهای جدید، شفافیت بیشتر در برچسبگذاری و بازنگری مداوم در فهرست مواد مجاز را در اولویت قرار دهند.
تاکید می گردد درماتیت ناشی از محصولات آرایشی، بیماری عصر مصرفگرایی است که در آن تعداد محصولات، سرعت عرضه و قدرت تبلیغات، از توان مصرفکننده برای ارزیابی علمی آنها پیشی گرفته است. درمان مشکل یادشده نیز با تجویز یک کرم سرکوبگر ایمنی پایان نمییابد. آینده ایمنی حوزه فوق الذکر در گرو آموزش مصرفکنندگان، مسوولیتپذیری بیشتر صنعت، تشخیص دقیقتر متخصصان پوست و حرکت به سوی فرمولاسیونهایی است که زیبایی را با سلامت پوست در تعارض قرار ندهند. با ارتقای کیفیت محصول، شفافیت اطلاعات و آگاهی عمومی، فاصله میان مراقبت از پوست و آسیب به پوست نیز کمتر خواهد شد.
منبع : پایگاه خبری و تحلیلی تیترصنعت
